MS tast het centrale zenuwstelsel (CZS) aan, dat bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Het CZS bestaat uit zenuwcellen (neuronen) en gliacellen, verschillende soorten steuncellen die ervoor zorgen dat de neuronen goed functioneren en met elkaar communiceren. Een typisch neuron is samengesteld uit een cellichaam met dendrieten, en een lange uitstulping die axon wordt genoemd. Dendrieten zijn korte uitstulpingen die verbindingen maken met neuronen in de onmiddellijke nabijheid, terwijl axonen het neuron verbinden met verder verwijderde delen van het CZS. Om ervoor te zorgen dat signalen met een hoge snelheid kunnen worden verstuurd, kunnen axonen omgeven zijn door een vetrijke isolerende stof die myeline wordt genoemd. (zie afbeelding)
De myeline omvat het axon niet continu, maar wordt onderbroken door openingen die de knopen van Ranvier worden genoemd. Dankzij de vetrijke myelineschede kan het elektrische zenuwsignaal van de ene knoop naar de andere springen. Dat wordt saltatorische conductie genoemd en vormt de basis van de snelle zenuwgeleiding. Het hoge vetgehalte geeft de myeline een witachtig uitzicht.
De aan- of afwezigheid van myeline verdeelt de hersenen ook in twee gebieden: de buitenste grijze massa die neuronen bevat met dendrieten die met elkaar contact maken en de binnenste witte massa die vooral bestaat uit bundels van gemyeliniseerde axonen.
Demyelinisatie
Bij MS wordt de myelineschede van de zenuwcellen beschadigd of vernietigd door een ontstekingsproces. Het verlies van de myelineschede wordt demyelinisatie genoemd. Plaatsen waar de mergschede is vernietigd worden “letsels” of “plaques” genoemd. Deze zijn te onderscheiden als de myelineschede dun is geworden of is verwijderd bij veel axonen in een bepaald gebied. De letsels treffen vooral de witte massa, zodat MS een “aandoening van de witte massa” wordt genoemd.
Axonen zonder myelineschede kunnen de elektrische signalen minder goed versturen, wat leidt tot de neurologische symptomen die typisch worden ervaren tijdens een aanval van MS of bij herval. Vermits de demyelinisatie in verschillende gebieden van het CZS kan optreden, kunnen de neurologische afwijkingen die ermee gepaard gaan sterk verschillen.
Neurodegeneratie
Wanneer de ontsteking verdwenen is, wordt de vernietigde myeline vervangen en kan de werking van het neuron weer normaal worden, wat zich uit in de tijdelijke aard van een aanval van MS. Maar bij ernstige en langdurige demyelinisatie kunnen de neuronen worden vernietigd voor de beschermende myelinelaag weer kan worden opgebouwd.
Onderstaande afbeelding toont de vorming en ontwikkeling van een dergelijke plaque.
Gedegenereerde neuronen en axonenbundels worden vervangen door littekenweefsel, dat geen neuronale functie vervult. In dat geval kan de neurodegeneratie permanente neurologische afwijkingen veroorzaken.
